Rắn lục

Chợ Cầu Mống trên đường Chương Dương, quận 1, TP.HCM. Nơi đây, theo lời người bạn là “mọi nhu cầu về rắn đều được đáp ứng từ A đến Z”. Đặc biệt, rắn lục được xem là mặt hàng quí hiếm và rất nhiều người hỏi mua.

Một phụ nữ khoảng 50 tuổi ăn mặc diêm dúa xáp lại gần tự xưng là chủ sở hữu của cái lồng hỏi tôi cần gì. Chỉ vào nùi rắn xanh lè, tôi hỏi: “Rắn lục là con này phải không chị? Nghe nói chữa bệnh viêm xoang hiệu nghiệm lắm phải không?”. “Đúng rồi đó em! Trị viêm xoang là chuyện nhỏ, người ta còn dùng nó để chữa ung thư nữa kìa… Thằng này thần diệu lắm em ơi! Nhiều người bị mắc bệnh ung thư, bác sĩ chê, vậy mà chỉ dùng khoảng chục con là bệnh tình thuyên giảm hẳn, thêm chục con nữa là mạnh khù khù luôn. Không tin, em mua về dùng sẽ rõ”.

Qua ghi nhận của chúng tôi thì người bán chỉ phân loại rắn lục ra thành hai loại: lục kim và lục đầu dồ (còn gọi là lục đuôi đỏ). Rắn lục kim nhỏ con, thân mỏng như chiếc đũa, dài khoảng 30 – 40cm, đầu nhọn hoắt; lục đầu dồ to, chiều dài tối đa không quá 0,5m. Không như lục kim chẳng mấy khi cắn người và nếu có cắn cũng chẳng sao vì đây là loại rắn lành, lục đầu dồ là loại cực độc, nổi tiếng là “sát thủ” đối với dân săn rắn. Chính vì cái sự độc này mà giá của lục đầu dồ đắt hơn lục kim nhiều lần, từ khoảng 50 – 100 ngàn đồng/con tùy lớn nhỏ, trong khi lục kim chỉ từ 10.000 – 20.000 đồng/con.

Hải – chủ một lồng lục xà – cho biết, trước đây rắn lục là loại vô danh tiểu tốt, giá khá rẻ vì nó nhỏ con, thịt không ngon và không có tác dụng ngâm rượu tăng lực như các loại rắn khác. Từ khi cơn sốt dùng rắn lục chữa bệnh, nhất là ung thư, được đồn thổi thì số người dấn thân làm “tín đồ” của rắn lục ngày càng nhiều, số lượng rắn lục được mua bán vì thế ngày một gia tăng, đó cũng là lý do mà thời gian gần đây lục đầu dồ ngày một khan hiếm và giá cả leo thang đến chóng mặt. Cứ tính bình quân một con lục đầu dồ trọng lượng khoảng 250g giá 100.000 đồng thì 1kg rắn lục xà vương giá đến 400.000 ngàn đồng, đắt hơn cả rắn hổ chúa vốn dao động từ 250.000 – 350.000 đồng/kg.

Cần nhắc lại rằng sở dĩ rắn lục lên ngôi là do nó được người đời gán cho trọng trách chữa hiệu nghiệm một số bệnh thông thường như hen suyễn, bệnh ngoài da, viêm xoang kinh niên và đặc biệt là các chứng ung thư thuộc dạng vô phương cứu chữa.

Bên cạnh những người tìm đến rắn lục như một loại “vắc-xin” phòng bệnh ung thư hữu hiệu thì có không ít bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối tìm đến lục xà vương như giải pháp cuối. Chị Hường, một phụ nữ ngoài 40 tuổi, dáng người tiều tụy vì ung thư cổ tử cung, tâm sự với tôi về rắn lục trong tiếng thở thều thào: “Chị đọc báo, nghe người ta nói đã chiết xuất được dược phẩm ngừa ung thư từ rắn lục tre và lục đầu dồ nên áp dụng thử xem sao. Chị đã uống mật được ba con, nghe nói phải uống giá chót 20 con, mỗi tháng 1 con thì mới có tác dụng…”.

Tìm hiểu, chúng tôi được biết trước đây trên một số báo chí có đăng bài viết của tác giả Đ.C.T về tác dụng chữa ung thư của mật và máu rắn hổ đất được áp dụng trên một số bệnh nhân bị ung thư giai đoạn đầu và đạt kết quả khả quan, nhưng vẫn chưa có kết luận chính thức của Hội đồng khoa học về công trình nghiên cứu này mà đó chỉ là ghi nhận ban đầu. Chúng tôi vẫn chưa gặp được bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối nào nhờ dùng rắn hổ đất hay lục xà vương mà thoát cảnh hiểm nghèo.

Theo lời của những lái rắn thì lúc chưa phát sinh tin đồn rắn lục chữa bệnh ung thư, họ chỉ gom các con lục xà trọng lượng từ 300g trở lên và có chiều dài khoảng 50cm; nay vì nhu cầu rắn lục ngày càng tăng, tất tần tật rắn lục, từ bé như chiếc đũa, dài chỉ hai gang tay, người ta cũng thu gom. Chỉ trong khoảng 30 phút mục kích tại chợ rắn, tôi thấy có hơn 20 con lục xà các loại được mua bán. Một phụ nữ kinh doanh lục xà tên Bình cho biết lồng rắn khoảng 50 con chị ta bán hết chỉ trong khoảng một tuần. “Có tuần, tôi bán cả trăm con nhưng vẫn có người cần, mối lái lắm khi không đủ hàng giao, tiếc dễ sợ…”.

Nguồn rắn lục tiêu thụ tại thị trường TP.HCM được cung ứng bởi các đầu nậu rắn tại chợ rắn Phụng Hiệp – Cần Thơ (nay là tỉnh Hậu Giang), vốn là chợ đầu mối rắn lớn nhất nước, và từ các thợ săn rắn chuyên nghiệp ở khu vực miền Đông Nam bộ. Lục xà nổi đình nổi đám ở miền Tây, lục xà lên ngôi ở TP.HCM, lục xà theo những chuyến xe bí mật “du lịch” ra thị trường miền Bắc, làm cuộc viễn du sang Trung Quốc…

Theo Báo CA Tp.HCM

Làm gì khi bị rắn cắn (2)

(trích đăng từ bài Khắc tinh của rắn độc của Hoàng Phương ở Thanh Niên Online)

Đọc lại một số bệnh án còn lưu giữ tại Bệnh viện đa khoa Gò Công Tây, thật là khủng khiếp: Vào đêm 4.6.2008, anh Phạm Văn Bạch, ngụ ấp Thạnh Hưng, xã Đồng Thạnh, Gò Công Tây, ra đồng soi cá thì gặp một con rắn hổ mang (còn gọi là hổ đất) bằng ngón chân cái. Thay vì bỏ chạy, anh đưa tay chộp… con rắn rồi bẻ sợi kẽm từ quai giỏ mang theo để may miệng nó lại. Do sơ suất, anh bị rắn cắn vào bàn tay. Sau khi chạy về nhà lấy dây vải buộc cổ tay, gia đình đưa anh tới chỗ lương y Khánh Gia và mang theo cả “hung thủ” đã bị may miệng. Lúc đó, nạn nhân trong tình trạng vật vã, mắt mờ, mạch nhanh, khó thở, cổ bị nghẹn, lưỡi bị đớ và miệng sùi bọt… Trường hợp này dân gian gọi là “thầy chạy”.

Ngay lập tức, lương y Khánh Gia cho nạn nhân thở ô-xy, uống xạ hương và thuốc cấp cứu do ông bào chế để giải độc, đồng thời tẩy rửa và đắp thuốc hủy nọc trực tiếp ở vết thương. Bệnh nhân được theo dõi diễn biến suốt từ 21 giờ tối đến 1 giờ sáng hôm sau thì qua cơn nguy hiểm rồi… xin về nhà. Giải thích về trường hợp quá “liều” này, lương y Khánh Gia cho rằng nếu bắt sống con rắn thì sẽ bán được vài trăm ngàn đồng một ký. Còn nếu đập trầy trụa rồi thì bán chẳng ai mua. Do vậy mà người nghèo đôi khi lại liều. Theo ông, nếu muốn bắt sống thì phải nhanh tay chụp vào đuôi rắn và quay vòng thật nhanh để cho con rắn bị giãn xương sống, đồng thời vật xuống đất cho nó bất tỉnh rồi mới bắt.

Hoặc như trường hợp anh Nguyễn Văn Mậu, ngụ xã Thanh Vĩnh Đông, huyện Châu Thành, tỉnh Long An. Sáng ngày 7.10.2006, trong lúc đi thăm câu, gặp rắn hổ mây lai, anh bắt nhưng bị cắn thủng 5 dấu vào 2 ngón tay. Mặc dù đã tự sơ cứu bằng cách dùng miệng hút máu độc và nhai cỏ đắp vào vết thương, nhưng khi gia đình đưa đến (và mang theo cả con rắn bị đập) thì nạn nhân trong tình trạng khó thở, mắt mờ, nói khó nghe… và vết thương có màu bầm đen. Nhận định nạn nhân đã bị nọc độc thấm sâu vào cơ thể, lương y Khánh Gia điều trị bằng liều tấn công mạnh nhưng phải mất gần 6 giờ sau, sức khỏe nạn nhân mới dần ổn định.

Rồi trường hợp của chị Trần Thị Ngọc Điệp, ngụ ấp Hưng Hòa, xã Long Vĩnh, huyện Gò Công Tây. Tối 21.12.2008, khi ra ngoài nhốt gà vào chuồng thì chị đạp phải rắn. Gia đình đã buộc dây ga-rô nhưng lại buộc không đúng cách. Khi gia đình đưa đến thì chị trong tình trạng rất nguy kịch: thở nhanh, mắt mờ, đồng tử giãn và nghẹn cổ họng… Sau khi xem xét vết thương, nhận định nạn nhân bị rắn hổ mang cắn, lương y Khánh Gia cho uống thuốc giải độc, đắp thuốc hủy nọc, đồng thời trợ tim, trợ hô hấp… thì sau đó nạn nhân hồi phục.

Với Đông y, theo ông Lê Khánh Gia thì mỗi thầy thuốc rắn đều có phương pháp điều trị khác nhau. Nhưng theo ông, rắn lục cắn sẽ tác động tới đường máu, làm xuất huyết, tán huyết. Rắn hổ thì làm ức chế hệ thần kinh và tuần hoàn. Mức độ độc và vị trí cắn cũng khác nhau. Ví dụ bị cắn ở cổ tay hoặc cổ chân thì nọc độc phát tán chậm hơn trên đầu hoặc vùng cổ. Thời điểm cũng quan trọng. Chẳng hạn, với rắn hổ thì nguy hiểm nhất là từ 5 giờ chiều tới khoảng 10 giờ đêm, vì lúc này rắn chưa ăn mồi, hoạt động dữ dội nên dễ tiết ra nọc cực độc. Thậm chí như loài rắn nước vốn không độc, nhưng với người đau tim thì lo sợ sẽ dẫn đến trụy tim mạch, còn người đau gan thì không tự giải độc được.

Theo lương y Khánh Gia: Nếu chẳng may bị rắn cắn thì trước tiên phải dùng dây buộc ga-rô cách từ 5-10 cm phía trên vết cắn. Tiếp theo là rửa vết thương bằng nước. Nếu có chanh, khế, rượu, giấm hoặc thuốc tím thì càng tốt. Trong trường hợp ở giữa đồng không có nước sạch thì dùng nước tiểu vẫn tốt hơn là nước ruộng bị nhiễm thuốc trừ sâu. Trên đường đi, nếu gặp cây có chất chua, chát, đắng như chòi mòi, bù ngót, búp ổi non, rau diệu, rau đắng đất… thì hái nhai nuốt nước và lấy xác đắp chỗ vết thương để giải độc một phần.

Làm gì khi bị rắn cắn

Việt Nam là một quốc gia ở Đông Nam Á có tỉ lệ người dân bị rắn cắn khá cao, mỗi năm có hơn 30.000 người dân bị rắn cắn. Ở Đông Nam Á, có hai nhóm (họ) rắn độc, gồm:
• Họ rắn hổ: có hai móc độc (cặp răng lớn) ngắn, dựng lên và cố định ở phần trước của xương hàm trên, gồm: rắn hổ đất, hổ mèo, hổ mang, hổ chúa, cạp nia, cạp biển, rắn biển…
• Họ rắn lục: có hai móc độc dài, bình thường gấp theo hai bên xoang hàm trên, khi bị tấn công hai móc độc giương lên, gồm rắn lục điển hình, rắn lục hốc má, rắn lục tre…
Nọc rắn gồm hơn 20 thành phần khác nhau, chủ yếu là protein chứa các men và độc tố polypeptide. Nọc gây ra các hậu quả lâm sàng: gây không đông máu, gây chảy máu hệ thống tự phát, phù nề, độc tố thần kinh-cơ…Triệu chứng và dấu chứng thay đổi tùy thuộc vào chủng loại rắn đã cắn và số lượng nọc rắn đã xâm nhập vào cơ thể. Số lượng nọc cũng rất thay đổi, phù thuộc vào chủng loại, kích thước của rắn, ảnh hưởng cơ học của vết cắn, một hoặc hai móc độc xâm nhập, bị cắn một hoặc nhiều lần cùng một lúc…
Triệu chứng và dấu hiệu tại chỗ của vùng bị cắn: có dấu móc độc, đau tại chỗ, chảy máu và bầm tím tại chỗ, sưng và viêm hạch lympho, sưng nề, đỏ nóng, nổi bóng nước, nhiễm trùng, áp xe, hoại tử. Nếu nọc phun vào mắt, sẽ xuất hiện ngay các triệu chứng: đau như kim chích, bỏng rát dữ dội liên tục, chảy nước mắt, ghèn trắng, kết mạc sung huyết, sưng nề mi mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ; có các biến chứng: loét giác mạc, sẹo giác mạc vĩnh viễn, viêm nội nhãn thứ phát.
Triệu chứng toàn thân:
– Tổng trạng: buồn nôn, nôn, khó chịu, đau bụng, yếu toàn thân, ngủ gà, mệt lả…
– Tim mạch: chóng mặt, ngất xỉu, sốc, tụt huyết áp, loạn tim mạch, phù phổi, phù kết mạc…
– Rối loạn đông cầm máu: chảy máu từ vết thương mới và vết thương cũ đã lành riêng biệt, chảy máu hệ thống tự phát (chảy máu cam, chảy máu răng, ho ra máu, tiểu máu, đi tiêu phân đen, chảy máu âm đạo, xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc, xuất huyết não…)
– Thần kinh: liệt mềm hoàn toàn, bất thường về khứu giác, mất tiếng, khó nuốt…
– Thận: thiểu hoặc vô niệu, tiểu huyết sắc tố, dấu hiệu tăng Urê máu (toan hô hấp, nấc, đau ngực do viêm màng phổi…)
– Nội tiết: sốc, giảm đường huyết; sau đó yếu mệt toàn thân, suy tuyến giáp, suy sinh dục…
Các biến chứng lâu dài của rắn cắn:
– Tại chỗ: mất mô do cắt lọc hoặc cắt cụt chi, loét kéo dài, nhiễm trùng, viêm cơ xương khớp kéo dài gây biến dạng…
– Về lâu dài: Suy thận mãn, suy tuyến yên mãn, tiểu đường, suy giảm tinh thần kinh mãn tính.
Các bước xử trí rắn cắn:
1. Sơ cứu: thực hiện ngay sau khi bị rắn cắn
– Trấn an tinh thần.
– Bất động chi (bằng thanh nẹp gỗ)
– Băng ép đủ chặt (dùng băng chun giãn).
– Lưu ý: hầu hết mọi cách sơ cứu dân gian (rạch da tại chỗ, nặn bóp, châm chọc xâm tại vết cắn, dùng cục đá đen trị rắn cắn, buột chặt chi, dùng thảo dược, hóa chất, chườm nước đá…) đều không được khuyến khích, vì chúng gây hại hơn là có lợi.
2. Vận chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế: cố gắng nhanh và an toàn nhất. Nếu có thể nên mang theo con rắn đã cắn nạn nhân, giúp bác sĩ nhận diện được chủng loại rắn, nhưng chú ý có thể vẫn còn nọc độc làm ảnh hưởng đến nhiều người khác.
3. Điều trị tại cơ sở y tế:
– Thăm khám nhanh và hồi sức tích cực, chú ý hồi sức tim mạch và tuần hoàn, thiết lập đường truyền tĩnh mạch và thực hiện các xét nghiệm liên quan cần thiết.
– Huyết thanh kháng nọc: là thuốc đặc trị đơn giá, chứa kháng thể đặc hiệu sẽ chỉ trung hòa một loại nọc rắn tương ứng, được chỉ định càng sớm càng tốt, tiêm đường tĩnh mạch.
– Điều trị tại chỗ vết rắn cắn:
• Phần chi bị rắn cắn: cần được chăm sóc ở điều kiện tốt nhất, cần được nâng cao hơn chống hiện tượng tái hấp thu dịch, chỉ chọc hút bóng nước khi có nguy cơ bị vỡ.
• Phòng ngừa nhiễm trùng: Penicilline, Chloramphenicol, Amoxicilline, Cephalosphorine phối hợp Gentamycine, Metronidazole; giải độc tố uốn ván.
• Nếu hoại tử: phải cắt lọc hoàn toàn, ghép da hở, dùng kháng sinh diện rộng.
• Hội chứng chèn ép khoang: chuyển ngoại khoa phẫu thuật giải áp ngay.
• Trường hợp bị rắn hổ phun vào mắt:
– Sơ cứu: rửa mắt ngay bằng nước hoặc dung dịch sạch, số lượng lớn.
– Nhỏ mắt: Adrenaline 0,5% tác dụng giảm đau và kháng viêm
– Kháng sinh: Tetracycline, Chloramphenicol.
– Điều trị hỗ trợ:
• Kháng Histamin
• Kháng H2: có vai trò trong phản ứng phản vệ
Cimetidine: người lớn : 200mg , trẻ em: 4mg/kg, hoặc
Ranitidine : người lớn: 50mg , trẻ em: 1mg/kg
Pha trong 20ml NaCl 0,9%, tiêm tĩnh mạch chậm trong 2 phút
• Hydrocortisone: có thể giúp đề phòng phản vệ tái phát
(người lớn: 100mg, trẻ em: 2mg/kg)
– Chú ý: không bao giờ dùng Heparin trong rắn cắn
Theo TS.BS.Trịnh Xuân Kiếm, Đơn vị nghiên cứu rắn, Trường Đại học Y Dược TP.HCM

Trại rắn Đồng Tâm

Nhìn kỹ trên bụi cây xem nào.

Nhìn kỹ trên bụi cây xem nào.

Nếu bạn chưa đi trại rắn Đồng Tâm, bạn có thể đi xe máy từ Tp.HCM đến trại rắn Đồng Tâm và về trong ngày. Khoảng cách khoảng 70km cho một lượt đi. Cách đi như sau: đi QL1 qua ngã ba Trung Lương, không vào Tp. Mỹ Tho mà rẽ phải đi tiếp theo QL1 khoảng 5km nhìn bên tay trái có tấm bảng chỉ đường, rẽ trái đi thêm chừng 10km là đến trại rắn.
Trại rắn Đồng Tâm hay còn gọi là Xí Nghiệp dược phẩm Quân khu 9, có diện tích khoảng 30ha, nằm bên bờ sông Tiền, cách thành phố Mỹ Tho chừng 5km. Đây là một trong những trại nuôi rắn lớn nhất Việt Nam, được thành lập vào năm 1977 theo sáng kiến của Trung tá Trần Văn Được, một người có kiến thức uyên bác về rắn và say mê công việc nguy hiểm này. Mục đích của trại là nuôi rắn lấy nọc xuất khẩu, kết hợp trồng cây dược liệu. Đặc biệt, đây còn là nơi chữa trị rắn cắn cho nhân dân khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Rắn ở đây được nuôi thả tự do, gồm 3 khu vực phù hợp với tính chất mỗi loài rắn: khu nuôi tăn, khu nuôi rắn độc và khu nuôi rắn theo kiểu đảo hồ nước. Hiện nay, trại rắn Đồng Tâm có khoảng 400 loài rắn. Tại đây, du khách tận mắt chiêm ngưỡng hàng trăm loại rắn khác nhau, từ những loài rắn hiền lành (rắn nước, rắn gáo,…), đến các loài rắn độc (hổ ngựa, rắn hổ cạp nong, hổ mai gầm,…), những loài động vật quí hiếm như trăn, cá sấu, ba ba, cáo, gấu…
Trại rắn Đồng Tâm còn có một bệnh viện cấp cứu trị rắn cắn. Bình quân mỗi năm, Trung tâm tiếp nhận hơn 500 ca bị rắn độc cắn, nhưng đáng mừng là nhiều năm nay không có trường hợp nào tử vong.
Trại rắn này còn cung cấp một lượng thịt rắn đáng kể cho các nhà hàng – khách sạn ở Tiền Giang và các vùng phụ cận. Ở đây có bán các sản phẩm từ rắn trị được nhiều bệnh như cao trăn và rắn ngâm rượu trị bệnh nhức mỏi, đau lưng…
Nơi đây được xem như là một bảo tang về rắn đầu tiên ở Việt Nam, thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu.
Một số hình tớ đã chụp được: (ghê quá thì đừng xem bạn nhé)

Rắn lục cắn

Rắn lục cắn

Rắn hổ cắn

Rắn hổ cắn